Awards Issue 2023

Fantasia

Igor Levit

Elk werk, elke maat, van de tederste Bach tot de machtigste Liszt, voelt zo diep, zo zorgvuldig overwogen – opnieuw een meeslepende triomf van Igor Levit, een van de meest tot nadenken stemmende virtuozen van onze tijd.

De nieuwste thematisch gekoppelde collectie van Igor Levit bevestigt zijn reputatie als pianist met een onverzettelijke intellectuele nauwkeurigheid en adembenemende techniek. Zijn finesse is onmiskenbaar: in zijn textuur- en ritmische helderheid (zelfs de meest dichte passages van de Bach-fuga komen duidelijk naar voren), in zijn griezelige toets (kijk naar de uitzonderlijke kleuren van de wazige eerste fuga in Busoni's Fantasia contrappuntistica) en in zijn fantasierijke articulatie. Net zo winnend is zijn gevoeligheid voor het idiomatische bereik van zijn gekozen componisten, wat blijkt uit de manier waarop hij elk stuk een andere sonische signatuur geeft - zelfs elk deel van elk stuk. Het is moeilijk te geloven dat de pianist die zichzelf introduceert met een weelderige lezing van de Bach-Siloti Air dezelfde is die zo'n granieten oppervlak geeft aan bepaalde passages van de Liszt-sonate.

Tegelijkertijd onthult deze collectie dezelfde paradox als zijn zeer gewaardeerde voorgangers. Aan de ene kant weerspiegelen de gevarieerde maar historisch gelinkte selecties – allemaal in meer of mindere mate improvisatorisch – Levits gretigheid om een ​​breed scala aan repertoire te verkennen. Maar hoewel zijn verbeelding rusteloos kan zijn, is zijn spel dat niet: hij behoudt de hele tijd een Apollinische kalmte.

Ik bedoel niet dat zijn spel niet-expressief is. Zijn langzame, meedogenloze lezing van Liszts transcriptie van Schuberts ‘Der Doppelgänger’ haalt de meedogenloze terreur van de muziek naar boven in een ongeëvenaarde mate; aan de andere kant van het spectrum, als je luistert naar de manier waarop het geluid ongeveer 10 maten smelt in het Intermezzo van de Busoni Fantasia, zou je kunnen raden dat het als ‘visionair’ (visionario) werd gemarkeerd, zelfs zonder de partituur. Ook zijn de uitvoeringen nooit vlak. Klaar om een ​​fermate te verlengen of een frase uit te rekken, is hij zich scherp bewust van Bergs eisen voor flexibiliteit; en als we naar de fuga in de Liszt-sonate gaan, lost de tijd op.

Wanneer je zijn geduldige en soms teruggetrokken Liszt-sonate vergelijkt met de meer wispelturige versies van Argerich, Horowitz, Richter en Ernst Levy, valt Levit echter op door zijn zelfbeheersing: dit is Liszt zonder ego. Het is zeker niet gemakkelijk: er is geen gebrek aan pijn (luister hoe hij hamert op het grandioze thema vanaf maat 363). Maar in mijn oren klinkt ook een zweem van berusting: Levit verzet zich tegen zijn lot, terwijl Levy in het bijzonder ertegen tekeergaat, klaar om de noten op de pagina op te offeren in het belang van het vergroten van de onderliggende psychische strijd. De Fantasia contrappuntistica is op een vergelijkbare manier evenwichtig: Levit concentreert zich op het verheven intellectuele project van de muziek, zonder de woede op te wekken die Egon Petri (6/61) erin vindt. Marc-André Hamelin bekritiseerde het ooit als ‘zo verdomd serieus’ (1/16) – en Levits uitvoering doet niets om die positie te ontkrachten. In beide werken is er veel opwinding, maar weinig gevoel van risico.

Hoe controversieel ze ook mogen zijn, het zijn consequent boeiende uitvoeringen, elk met een sterk standpunt, overgebracht met zoveel overtuiging dat het moeilijk is om te weerstaan. Geen enkele liefhebber van pianomuziek zou dit moeten laten liggen.

The latest of Igor Levit’s thematically linked collections solidifies his reputation as a pianist of unflinching intellectual rigour and breathtaking technique. His finesse is unmistakable: in his textural and rhythmic lucidity (even the densest passages of the Bach fugue emerge clearly), in his uncanny touch (check out the exceptional colours of the hazy first fugue in Busoni’s Fantasia contrappuntistica) and in his imaginative articulation. Just as winning is his sensitivity to the idiomatic range of his chosen composers, evident in the way he gives a different sonic signature to each piece – even each section of each piece. It’s hard to believe that the pianist who introduces himself with a plush reading of the Bach-Siloti Air is the same one who gives such a granite surface to certain passages of the Liszt Sonata.

At the same time, this collection reveals the same paradox as its highly regarded predecessors. On the one hand, the varied but historically linked selections – all improvisatory to one degree or another – reflect Levit’s eagerness to explore a wide range of repertoire. But while his imagination may be restless, his playing is not: he maintains an Apollonian composure throughout.

I don’t mean that his playing is inexpressive. His slow, relentless reading of Liszt’s transcription of Schubert’s ‘Der Doppelgänger’ draws out the music’s pitiless terror to an unequalled degree; at the opposite end of the spectrum, as you listen to the way the sound melts about 10 bars into the Intermezzo of the Busoni Fantasia, you could guess it was marked ‘visionary’ (visionario) even without the score. Nor are the performances ever flat. Ready to extend a fermata or stretch a phrase, he’s keenly alert to Berg’s demands for flexibility; and as we move towards the fugue in the Liszt Sonata, time dissolves.

When you compare his patient and sometimes withdrawn Liszt Sonata to the more volatile versions by Argerich, Horowitz, Richter and Ernst Levy, however, Levit stands out for his self-possession: this is Liszt without ego. It’s not by any means easy going: there’s no lack of pain (listen as he hammers away at the grandioso theme starting at bar 363). But to my ears, there’s a vein of resignation as well: Levit bears up against his fate, whereas Levy, in particular, rages against it, ready to sacrifice the notes on the page in the interests of heightening its underlying psychic struggle. The Fantasia contrappuntistica is similarly poised: Levit centres on the music’s lofty intellectual project, without drawing out the fury that Egon Petri (6/61) finds in it. Marc-André Hamelin once knocked it as ‘so damned serious’ (1/16) – and Levit’s performance does nothing to contradict that position. In both works, there’s plenty of excitement but not much sense of risk.

Still, controversial though they may be, these are consistently enthralling performances, each with a strong point of view, conveyed with such conviction that it’s hard to resist. No lover of piano music should pass this up.